Strona główna/Lektury/
Przypisy
* Goethe występuje jako wydawca zapiskow Wertera. Od autora pochodzą rzekomo tylko: ten krótki wstęp, kilka przypisów w części pierwszej i końcowe wyjaśnienia wydawcy.
1 Meluzyna - wg średniowiecznych legend francuskich niezwykle piękna żona hrabiego Poitiers, która raz na tydzień zmieniała się w pół kobietę, pół węża i zniknęła, gdy mąż ujrzał ją w tej postaci.
2 Charles Batteux(1713-1780) - estetyk francuski, którego dzieło Cours de belles lettres (Kurs literatury) uzyskało w niemieckim przekładzie dużą poczytność i było w swoim czasie uważane za podstawowe w dziedzinie filozofii sztuki.
3 Robert Wood (1716-1771) - znany archeolog szkocki i autor pracy o geniuszu i dziele Homera.
4 Roger de Piłeś (1635-1709) - francuski malarz i historyk sztuki.
5 Johann Joachim Winckelmann (1717-1768) - słynny niemiecki archeolog i historyk sztuki, autor dzieła Dzieje sztuki starożytnej, które wywarło wielki wpływ na niemiecką literaturę i sztukę.
6 Johann Georg Sulzer (1720-1779) - historyk sztuki, autor Ogólnej teorii sztuki, którą Goethe omawiał w recenzji zamieszczonej w "Frankfurter Gelehrten Anzeigen".
7 Christian Gottlob Heyne (1729-1812) - filolog i archeolog, profesor uniwersytetu w Getyndze.
* Czytelnik raczy się nie trudzić szukaniem wymienionych tu miejscowości. Trzeba było zmienić znajdujące się w oryginale prawdziwe nazwy. (Przyp. aut.)
* Jest rzeczą konieczną usunąć ten ustęp listu, by nikomu nie dać powodu do zażaleń. Choć w gruncie rzeczy każdemu autorowi mało zależy na zdaniu jednej dziewczyny i niestałego młodzieńca. (Przyp. aut.)
8 MissJenny - bohaterka poetycznej powieści Johanna Hermesa Historia panny Jenny Wilkes, wzorowanej na angielskich powieściach obyczajowych Richardsona.
9 Pleban z Wakefieldu - znana powieść obyczajowa poety i pisarza angielskiego z XVIII w. Olivera Goldsmitha (1729-1774).
* I tu opuszczono też nazwiska kilku rodzimych autorów. Kto zasługuje na uznanie Loty, odgadnie to z pewnością sercem, gdyby miał ustęp czytać. A poza tym nikt o tym wiedzieć nie potrzebuje. (Przyp. aut.)
10 Kontredans - pierwotnie taniec angielski. Taniec figurowy z 5-6 figurami, tańczony w takcie parzystym przez pary ustawione naprzeciw siebie.
11 Menuet - taniec dworski francuskiego pochodzenia, tańczony parami w takcie nieparzystym (na trzy).
12 Angielski (z fr. anglez) - żywy taniec w takcie na 2 i 3, rozpowszechniony w Niemczech w drugiej połowie XVIII w.
13 Niemiecki (nazwa oryginalna: Deutscher) - popularny narodowy taniec niemiecki w takcie nieparzystym, prototyp walca.
14 Friedrich Gottlieb Klopstock (1724-1803) - słynny poeta niemiecki, autor Ód l większego poematu Mesjada. W poezji swej przełamywał racjonalizm Oświecenia i podkreślał siłę uczucia w życiu ludzkim. Wywarł wielki wpływ na Goethego i poetów romantycznych.
15 Gachowie Penelopy - mowa o postaciach z Odysei Homera, mianowicie o zalotnikach ubiegających się o rękę Penelopy, żony Odyseusza.
* Mamy teraz o tym przedmiocie doskonałe kazanie Lavatera wśród kazań o księdze Jonasza. (Przyp. aut.) [Johann Kaspar Lavater (1741-1801) - słynny fizjonomista, wyznawca teorii poznawania charakteru z fizjonomii; poza dziełami o treści naukowej napisał także wiele kazań i pieśni religijnych.]
16 Osjan - legendarny bard szkocki. W r. 1765 szkocki poeta James Macpherson wydał Dzieła zbiorowe Osjana, podając je jako swoje tłumaczenie na angielski z języka galickiego (celtyckiego). W rzeczywistości były to jego własne poematy z wplecionymi urywkami z poezji celtyckich. Pieśni Osjana wywarły wielki wpływ na angielską, a zwłaszcza niemiecką poezję romantyczną.
17 Dzbanek proroka - aluzja do opowieści biblijnej (l Krl. 17,10) o proroku Uiaszu, który, nakarmiony przez ubogą niewiastę w mieście Sarepta, sprawił, że z jej dzbanka nie ubywało oliwy "aż do dnia, gdy Pan spuści deszcz na ziemię".
18 Starożytne mity o Orfeuszu, Amfionie i Arionie mówią o wpływie muzyki na zwierzęta, a nawet na skały i drzewa.
19 Kamieńboloński - spat, odmiana barytu, znajduje się w górze Paterno blisko Bolonii. Sproszkowany, ogrzany i wystawiony na słońce, nabiera własności fosforyzujących
20 Zwrot z Ewangelii św. Jana (8,7).
21 Porównanie z Ewangelii św. Łukasza (10,31).
22 Porównanie z Ewangelii św. Łukasza (18,10).
23 Bajka o zamkniętej w wieży księżniczce, którą karmiły zwieszające się z sufitu czarodziejskie ręce.
24 Znana już w starożytności bajka o koniu, który przy pomocy człowieka zwyciężył jelenia, ale stał się jednocześnie niewolnikiem człowieka.
25 Dwunastka - mały, kieszonkowy format książki.
26 Wetsteinowski Homer - Homer wydany w r. 1707 przez Jana Henryka Wetsteina, drukarza amsterdamskiego.
27 Johann August Ernesti - znakomity filolog niemiecki, wydał w latach 1759-1764 dzieła Homera w pięciu wielkich tomach
28 Skrzynka osobliwości mowa tu o skrzyneczce z dwoma otworami, przez które można było oglądać figurki poruszające się przed widzem na wstędze zwijanej i rozkręcanej korbką; jeden z prototypów filmu
* Z czci dla tego znakomitego męża usunięto z tego zbioru pomieniony list i drugi, o którym niżej jest wzmianka, w przekonaniu, że takiej śmiałości nie usprawiedliwiałaby najgorętsza wdzięczność czytelników. (Przyp. aut.)
29 In qualitate (łac.) - zgodnie z pozycją społeczną.
30 Aluzja do sceny z Odysei; Odyseusz, powróciwszy po wielu przygodach do Itaki, odwiedza w przebraniu swego starego świniopasa Eumajosa, który go przyjmuje gościnnie i opowiada mu o rządach w jego pałacu.
31 Kanon - księgi Pisma Św. w odróżnieniu od tekstów nieautentycznych - apokryfów. Badanie kanonów to krytyczne badanie autentyczności poszczególnych ksiąg Biblii.
32 Beniamin Kennikot(1718-1783) - angielski teolog-hebraista, znany szczególnie z krytycznych badań nad tekstem Starego Testamentu.
33 Johann Salomon Semler (1725-1791) - teolog z Jeny; głosił zasadę wolności badań nad tekstem Pisma Św.
34 Johann David Michaelis (1717-1791) - teolog i orientalista z Getyngi. Był w Niemczech pionierem badań nad Pismem Św.
35 Werter ma tu na myśli Osjana (por. przypis 16).
36 Stany Generalne - tu: siedem prowincji holenderskich.
37 To, co następuje, jest prawie dosłownym tłumaczeniem pieśni Selmy z Pieśni Osjana (por. przypis 16).
38 Aluzja do Ewangelii św. Łukasza (10, 31-33).
39 Emilia Galotti - tragedia niemieckiego dramaturga G. E. Lessinga (1729-1781)
[Spis treści]
<