Strona główna/Materiały /Wykłady ze starożytności/
Stworzenie świata w mitach świata.
Problem: jak świat został stworzony i przez kogo, jest niewątpliwie jednym z podstawowych pytań, jakie ludzkość sobie zadaje i zadawała. Współcześnie naukowcy w dużej mierze odkryli dla nas początki świata, choć na pytanie: czy jest siła ponad nami, ciągle pada ta sama od wieków odpowiedź: Bóg. Nie należy się zatem dziwić, że moment stworzenia świata był przedstawiany w prawie wszystkich kulturach. Idąc tropem: mit tłumaczy to, co niezrozumiałe, stworzenie świata plasowało się dla starożytnych na pierwszym miejscu.
Nie to jest jednak interesujące, że istnieją mity o stworzeniu świata. Naprawdę warty uwagi jest fakt, że niezależnie od warunków geograficznych czy cywilizacyjnych, mity te są do siebie podobne. Wynikałoby z tego, że wyobraźnia ludów dawnych odzwierciedlała to, co stanowiło ich otoczenie. Innymi słowy, natura stawała się inspiracją do szukania tam właśnie wytłumaczenia początków świata. Zanalizujmy pierwsze chwile naszego globu odzwierciedlone w mitach różnych kultur.
W zasadzie wszystkie wierzenia zakładają, że wszechświat powstał w wyniku rozpadu chaosu. Tak jest w przypadku mitów greckich (oraz analogicznie rzymskich), arabskich, chińskich, egipskich i indyjskich. Najczęściej rozpada się na dwie części – Niebo i Ziemię, czasami również na Słońce (choć ono bywa dzieckiem Ziemi i Nieba). Poza chaosem istnieje jeszcze jedno przedstawienie prapoczątku – wielkie jajo, bądź biała perła. Wynika to z prostej symboliki jajka, jako źródła życia. Tak więc początek albo tonie w nieznanym albo oparty jest na zjawisku przyrodniczym – wykluwaniu się nowego życia.
Kolejnemu etapowi powstania świata bardzo często towarzyszy konflikt, walka, wojna. Bardzo często jest towalka o władzę nad nowo powstałym światem. Jest to albo motyw rodzica pożerającego swoje dzieci (Grecja, Indie), albo walki równorzędnych sił. Przedstawienie motywu walki jest niezbędne z dwóch powodów: po pierwsze uzasadnia walki wewnątrzplemienne o władzę, a po drugie tłumaczy np. ukształtowanie geologiczne ziemi.
Ciekawe są również opisy powstania pierwszych ludzi. Zazwyczaj są oni rękodzielniczym wytworem bogów (w przypadku mitologii indyjskiej cały wszechświat powstał dzięki pracy bogów – rzemieślników), w które to powłoki tchnięto życie.
Gdyby spojrzeć na wszystkie dostępne mitologie, większość jest do siebie zaskakująco podobna. Jedyny wyjątek stanowimitologia Arabów, która jest oparta na magii i symbolice. To już nie natura stanowi przykład dla mitu, tylko wyobraźnia. Świat powstaje z wielkiej białej perły, ale drugim ważnym elementem jest Tablica, na której wielkim piórem zapisano losy wszystkich ludzi, którzy kiedykolwiek byli, są i będą na ziemi. Pióro po napisaniu historii ludzkości zaschło, co jest symbolem niezmienności przeznaczenia. Świat nie jest zbudowany „piętrowo”, tylko jako podnóżek wielkiego tronu, na którym spoczął Allach. Jak widać jest to najbardziej niezwykła wizja, która aż skrzy się baśniowością i bogactwem.
Nie oznacza to, że nie warto poznawać mitologii odmiennych kultur, zwłaszcza, że późniejsze mity nie wykazują już takiego podobieństwa. Wykład ten miał jedynie na celu pokazanie, że wyobraźnia ludzkości nie bierze się znikąd, tylko oparta jest o obserwacje świata zewnętrznego, który stanowi dla niej inspirację, nawet jeżeli zostanie przedstawiony w symboliczny sposób.