STANDARDY WYMAGAŃ DLA ZEWNĘTRZNEJ CZĘŚCI EGZAMINU MATURALNEGO Z JĘZYKA POLSKIEGO

Poziom podstawowy

Poziom rozszerzony

a) tekstów kultury poznanych w szkole, które są ważne dla poczucia przynależności do wspólnoty ludzkiej i poczucia tożsamości narodowej, np. klasyka polska i światowa

a) jak na poziomie podstawowym, a ponadto tekstów poznanych w procesie samokształcenia, związków poznanych tekstów z życiem narodu i wspólnoty ludzkiej

b) języka jako narzędzia komunikacji, podstawowych funkcji znaku językowego (komunikacyjna, ekspresywna, impresywna, poetycka) i cech kodów komunikacyjnych innych dziedzin sztuki, np. teatru, filmu, malarstwa, etycznych i estetycznych aspektów języka

b) jak na poziomie podstawowym, a ponadto swoistych cech kodów komunikacyjnych innych dziedzin sztuki, np. teatru, filmu, malarstwa, muzyki oraz środków służących etyce i estetyce języka

c) podstawowych pojęć z poetyki, teorii literatury i historii literatury, np. konwencja literacka, prąd artystyczny, rodzaj i gatunek literacki, dzieło literackie i jego wyróżniki, tematy, wątki, style

c) jak na poziomie podstawowym, a ponadto pojęć takich jak: proces, tradycja, pojęć z innych dziedzin sztuki

d) ogólnych pojęć i zjawisk kulturowych dawnych i współczesnych ważnych dla zrozumienia dzieł

d) jak na poziomie podstawowym, a ponadto zjawisk kulturowych ważnych dla zrozumienia epok dawnych i współczesności

Poziom podstawowy

Poziom rozszerzony

a) zrozumieć teksty kultury (literackie i nieliterackie) poznane w toku nauki szkolnej

a) jak na poziomie podstawowym, a ponadto zrozumieć teksty kultury (literackie i nieliterackie) poznane w toku samokształcenia, porównywać teksty

b) zrozumieć teksty użytkowe, np. pisma urzędowe, teksty publicystyczne, popularnonaukowe, eseje

b) jak na poziomie podstawowym, a ponadto zrozumieć teksty naukowe i filozoficzne

c) rozumieć funkcję środków językowych w tekście

c) jak na poziomie podstawowym, a ponadto rozpoznawać charakterystyczne cechy języka i stylu utworów i gatunków literackich

d) rozpoznawać różnorodność form i funkcji komunikatów, dostrzegać etyczne, pragmatyczne i estetyczne aspekty komunikatów oraz rozpoznawać retoryczne środki perswazji i środki manipulacji językowej, rozpoznawać aluzję, parafrazę, parodię, trawestację

d) jak na poziomie podstawowym, a ponadto rozumieć zasady retorycznej organizacji tekstu

e) rozpoznawać kategorie estetyczne, np. komizm, tragizm, ironię, patos

e) jak na poziomie podstawowym, a ponadto groteskę

f) rozumieć podstawowe wyróżniki kodu innych dziedzin sztuki w zakresie niezbędnym do odbioru dzieł np. plastycznych, teatralnych, filmowych

f) jak na poziomie podstawowym, a ponadto rozumieć swoistość kodu innych dziedzin sztuki w zakresie niezbędnym do krytycznego odbioru dzieł, rozpoznawać znaki tradycji w kulturze

g) rozpoznawać i odróżniać treści dosłowne i ukryte dzieła, odróżniać fakty od opinii

g) jak na poziomie podstawowym, a ponadto rozumieć związek między różnymi warstwami dzieła

h) rozpoznawać w sztuce i w życiu wartości uniwersalne i narodowe, formułować opinie na temat rozpoznanych wartości

h) jak na poziomie podstawowym, a ponadto hierarchizować wartości i uzasadniać opinie na temat rozpoznanych wartości

i) rozpoznawać wielowarstwowość dziedzictwa kulturowego i dostrzegać jego obecność np. w tradycji kultury i kulturze współczesnej

i) jak na poziomie podstawowym, a ponadto rozumieć relacje między dziedzictwem i tradycją literacką

j) rozumieć związki istniejące między kulturą a poczuciem własnej tożsamości

j) jak na poziomie podstawowym

Poziom podstawowy

Poziom rozszerzony

a) stosowania analizy w interpretowaniu dzieła

a) jak na poziomie podstawowym, a ponadto celowego wyboru metodologii

b) wykorzystywania do interpretacji dzieła właściwego kontekstu

b) jak na poziomie podstawowym, a ponadto wykorzystywania różnorodnych kontekstów do interpretacji dzieł, np. filozoficznego, konwencji gatunku literackiego, prądu artystycznego, historyczno-literackiego, dostrzegania związków dzieła ze sztuką, kulturą i filozofią epoki

c) stosowania przy odczytywaniu tekstów i opisie zjawisk kulturowych podstawowych pojęć z poetyki, teorii literatury, historii literatury i językoznawstwa

c) jak na poziomie podstawowym, a ponadto posługiwania się terminologią podstawową dla innych dziedzin nauki o kulturze

Poziom podstawowy

Poziom rozszerzony

a) posługiwać się podstawowymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej

a) jak na poziomie podstawowym, a ponadto posługiwać się różnorodnymi odmianami polszczyzny, uwzględniając wszystkie funkcje języka oraz etyczne i estetyczne aspekty komunikatu

b) formułować wypowiedzi zgodnie z zasadami poprawności i kultury języka

b) jak na poziomie podstawowym

c) redagować teksty, przestrzegając podstawowych zasad ich organizacji

c) jak na poziomie podstawowym

d) rozwiązując postawione problemy, formułować hipotezy i gromadzić argumenty

d) jak na poziomie podstawowym, a ponadto formułować problemy badawcze i planować ich rozwiązywanie, selekcjonować materiał, hierarchizować argumenty

e) tworząc wypowiedź mówioną i pisaną, analizować, argumentować, porównywać i formułować wnioski

e) jak na poziomie podstawowym, a ponadto scalać zebrane informacje w problemowe całości

f) formułować opinie i sądy, dokonując dla ich uzasadnienia opisu, krytycznej oceny faktów, odróżniać własne opinie od opinii autorytetów

f) jak na poziomie podstawowym, a ponadto porównywać własne opinie z sądami i opiniami innych osób, odróżniać własne przeżycia od przeżyć ponadindywidualnych, np. pokoleniowych

g) wypowiadać się w formach gatunkowych: rozprawki, szkicu interpretującego utwór literacki lub jego fragment, opisu dzieła sztuki

g) jak na poziomie podstawowym, a ponadto eseju, szkicu interpretacyjnego porównawczego i krytycznego